Πρώιμη Παρέμβαση
Αντωνία Νικολαΐδου
Λογοπαθολόγος
Ένα θέμα που προβληματίζει αρκετούς γονείς, είναι η φυσιολογική ανάπτυξη των παιδιών τους. Το κάθε παιδί μεγαλώνει και αναπτύσσεται με το δικό του ρυθμό. Μερικά παιδιά μιλούν και περπατούν νωρίς, ενώ άλλα παρουσιάζουν ορισμένες δεξιότητες με καθυστέρηση 1.
Όταν όμως, υπάρχει ανησυχία όσον αφορά τις διάφορες ικανότητες και αποδόσεις ενός παιδιού σε ορισμένες δραστηριότητες, όσο πιο νωρίς γίνει παρέμβαση ή ακόμη και αξιολόγηση από ειδικό, τόσο το καλύτερο 1–3!
Τι είναι η πρώιμη παρέμβαση; Η πρώιμη (ή έγκαιρη) παρέμβαση, λοιπόν, αναφέρεται σε ένα πρόγραμμα παρέμβασης, στο οποίο εντάσσονται παιδιά από τη γέννηση τους μέχρι την ηλικία των 5 ετών, τα οποία δεν έχουν ανεπτυγμένες κάποιες ικανότητες τους στο αναμενόμενο επίπεδο για την ηλικία τους 1,4,5. Με άλλα λόγια, αφορά την έγκαιρη παρέμβαση, που στόχο έχει τον καθορισμό και αντιμετώπιση προβλημάτων που αποτελούν παράγοντες ρίσκου για εμφάνιση αναπτυξιακών διαταραχών 6. Αυτό, μπορεί να γίνει και για προληπτικούς λόγους σε περίπτωση που ένα παιδί γεννηθεί πρόωρο ή λιποβαρές, ή από πρωτοβουλία των γονιών 7. Ακόμη, τέτοια σημάδια ανάγκης για παρέμβαση, μπορεί να παρατηρηθούν από κάποιο παιδονευρολόγο, εκπαιδευτικό ή ακόμη και από τον παιδίατρο του παιδιού 1,7.
Τι περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα παρέμβασης; Το πρόγραμμα παρέμβασης, μπορεί να περιλαμβάνει θεραπείες λογοθεραπείας, εργοθεραπείας, φυσιοθεραπείας, ειδικής εκπαίδευσης, και γενικότερα, θεραπείες που αφορούν εξατομικευμένα, τις ανάγκες του κάθε παιδιού, ώστε να το προετοιμάσουν για το σχολείο 1,2,8–10. Oι ειδικοί που θα συμμετάσχουν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, θα μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη: Γνωστικών δεξιοτήτων: σκέψη, μάθηση, επίλυση προβλημάτων Επικοινωνιακών δεξιοτήτων: χειρονομίες, λόγος, ομιλία, κατανόηση Σωματικών ή αισθητηριακών δεξιοτήτων: ακοή, όραση, περπάτημα Κοινωνικο-συναισθηματικών δεξιοτήτων: παιχνίδι, κατανόηση συναισθημάτων, δημιουργία φίλων Προσαρμοστικών δεξιοτήτων ή δεξιοτήτων αυτοεξυπηρέτησης: σίτιση, ένδυση, μπάνιο 1
Όσον αφορά το ποιοι ειδικοί είναι οι κατάλληλοι για την παρέμβαση κάθε παιδιού, εξαρτάται από τις εξατομικευμένες ανάγκες του, όπως και τις προτεραιότητες που έχει θέσει η οικογένεια του για αυτό 1. Έτσι, απαραίτητο συστατικό αυτής της προσπάθειας, αποτελεί και η συμμετοχή της ίδιας της οικογένειας, ώστε τα αποτελέσματα της να είναι καλύτερα, τόσο για τα ίδια τα παιδιά, όσο και για τη ψυχική υγεία των γονιών 6!
Γιατί είναι σημαντική η πρώιμη παρέμβαση; Γενικότερα, όσο πιο γρήγορα διαγνωστεί σε ένα παιδί κάποιο πρόβλημα αναπτυξιακής ή μαθησιακής καθυστέρησης, τόσο πιο εύκολα και αποτελεσματικά μπορεί να λάβει βοήθεια, ώστε να οδηγηθεί σε μια πιο λειτουργική ζωή μελλοντικά 2. Πιο συγκεκριμένα, για όσο πιο πολύ χρόνο τα παιδιά παραμένουν χωρίς την αναγνώριση των δυσκολιών τους, τόσο πιο δύσκολη θα είναι η αποκατάσταση τους, και τόσο πιο χαμηλή η πιθανότητα για επιτυχία επίλυσης αυτών των δυσκολιών στη συνέχεια2,8,9. Αυτό είναι αποδεδειγμένο τόσο εμπειρικά όσο και μέσα από επιστημονικές έρευνες. Για παράδειγμα, ακόμη και ήπια ελλείμματα στην αναγνωστική ικανότητα μπορούν να φανούν από νωρίς και να αντιμετωπιστούν κατάλληλα, ώστε να μην επηρεάσουν στη συνέχεια τη σχολική επίδοση, αλλά και την αυτοπεποίθηση των παιδιών 2,11,12. Αρκετές έρευνες έχουν αποδείξει τη σημαντικότητα της έγκαιρης και στοχευμένης παρέμβασης ακόμη και σε παιδιά με διαταραχή στο φάσμα του αυτισμού 13. Συγκεκριμένα, έχουν φανερωθεί αρκετά οφέλη σε θέματα επικοινωνίας, κοινωνικοποίησης και εκπαίδευσης 13. Αξιοσημείωτο είναι επίσης, πως οι πιθανότητες ανάπτυξης λεκτικής επικοινωνίας σε ένα παιδί που δεν έχει λεκτική επικοινωνία, είναι μεγαλύτερες όταν η παρέμβαση ξεκινήσει πριν την ηλικία των 5 ετών.
Γιατί όμως η ηλικία του παιδιού έχει τόσο μεγάλη σημασία; Τα πρώτα πέντε χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι κρίσιμα όσον αφορά την ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος 7. Συγκεκριμένα, ο εγκέφαλος σε μικρότερες ηλικίες, παρουσιάζει μεγαλύτερη νευροπλαστικότητα, μια ιδιότητα η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στην ικανότητα του μυαλού να αφομοιώσει νέες πληροφορίες, να αλλάξει και να προσαρμοστεί μέσα από συγκεκριμένα περιβαλλοντικά ερεθίσματα και να αναρρώσει μετά από κάποια βλάβη 6,15. Η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου υπάρχει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας, όμως φανερώνεται πιο έντονη σε μικρές ηλικίες, δηλαδή, κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου. Η κρίσιμη περίοδος, αφορά αυτά τα χρονικά παράθυρα στα οποία τα νευρικά κυκλώματα εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία στη λήψη γνωστικών και προσαρμοστικών πληροφοριών από το εξωτερικό περιβάλλον 6. Αυτή η ιδιότητα του εγκεφάλου σε νεαρές ηλικίες, φανερώνεται και από το γεγονός ότι η εκμάθηση μιας νέας γλώσσας, ενός μουσικού οργάνου ή ακόμη και ενός αθλήματος είναι πιο εύκολη για τα παιδιά που έρχονται σε επαφή με αυτό σε μικρή ηλικία 15.
Κάθε παιδί αξίζει να έχει το καλύτερο δυνατό ξεκίνημα στη ζωή του. Αρκετές φορές για να γίνει αυτό, χρειάζεται η κατάλληλη στήριξη τόσο από την οικογένεια όσο και από ειδικούς. Αν έχετε αμφιβολίες όσον αφορά την ανάπτυξη του δικού σας παιδιού, το καλύτερο θα ήταν να ζητήσετε μια δεύτερη γνώμη. Σε κάθε περίπτωση, η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία!
Αναφορές:
1. ASHA. Early Intervention. https://www.asha.org/public/speech/early-intervention/. Accessed December 20, 2020. 2. Johnson B. Learning Disabilities in Children: Epidemiology, Risk Factors and Importance of Early Intervention. BMH Med J - ISSN 2348–392X. 2017;4(1):31-37. https://www.babymhospital.org/BMH_MJ/index.php/BMHMJ/article/view/120. 3. Kelly, D. P., & Aylward GP. Identifying school performance problems in the pediatric office. Pediatr Ann. 2005;34(4):288-298. 4. Centers for Disease Control and Prevention. 2018. 5. Corsello CM. Early intervention in autism. Infants Young Child. 2005;18(2):74-85. doi:10.1097/00001163-200504000-00002 6. Inguaggiato E, Sgandurra G, Cioni G. Brain plasticity and early development: Implications for early intervention in neurodevelopmental disorders. Neuropsychiatr Enfance Adolesc. 2017;65(5):299-306. doi:10.1016/j.neurenf.2017.03.009 7. Χρυσοστομίδου Β, Βρετός Ά, Ιατρός Δ, Ζαχαριουδάκη Μ. Πρώιμη παρέμβαση: 7 πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε. https://www.in.gr/2008/01/15/plus/kid/prwimi-parembasi-7-pragmata-poy-prepei-na-gnwrizete/. Published 2008. 8. Shapiro, B. K., & Gallico RP. Learning disabilities. Pediatr Clin North Am. 1993;40(3):491-505. 9. Shaywitz SE. Dyslexia. N Engl J Med. 1998;338(5):307-312. 10. Pierce MM. Early Intervention Speech-Language Pathologists: A Systematic Review. 2018:5-11. https://digitalcommons.library.umaine.edu/etd/2864. 11. Padhy SK, Goel S, Das SS, Sarkar S, Sharma V, Panigrahi M. Prevalence and Patterns of Learning Disabilities in School Children. Indian J Pediatr. 2016;83(4):300-306. doi:10.1007/s12098-015-1862-8 12. Otaiba S. Children who do not respond to early literacy instruction: A longitudinal study across kindergarten and first grade. Read Res Q. 2001;36(4):344-349. doi:10.1598/rrq.36.4.1 13. Koegel LK, Koegel RL, Ashbaugh K, Bradshaw J. The importance of early identification and intervention for children with or at risk for autism spectrum disorders. Int J Speech Lang Pathol. 2014;16(1):50-56. doi:10.3109/17549507.2013.861511 14. Koegel LK. Interventions to Facilitate Communication in Autism. 2000;30(5). 15. Johnston M V. Plasticity in the developing brain: implications for rehabilitation. Dev Disabil Res Rev. 2009;15(2):94-101. doi:10.1002/ddrr.64